Τι είναι και γιατί εμφανίζονται οι υπνικοί σπασμοί πριν τον ύπνο
Ένα συχνό φαινόμενο ανάμεσα στην εγρήγορση και τον ύπνο
Σας έχει συμβεί ποτέ να είστε έτοιμοι να αποκοιμηθείτε και ξαφνικά να τινάζεστε απότομα, σαν να σας διαπέρασε ηλεκτρικό ρεύμα; Συχνά αυτό συνοδεύεται από την αίσθηση ότι πέφτετε στο κενό ή ότι σκοντάφτετε. Αν ναι, δεν είστε οι μόνοι. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά συχνό φαινόμενο, που υπολογίζεται ότι εμφανίζεται στο 60% έως 70% των ανθρώπων. Στην ιατρική ονομάζεται υπνικός μυόκλονος ή υπνικός σπασμός (hypnic jerk).
Παρότι μπορεί να προκαλέσει έντονο ξάφνιασμα, ταχυκαρδία ή στιγμιαία ανησυχία, οι ειδικοί ξεκαθαρίζουν ότι πρόκειται για ένα φυσιολογικό και καλοήθες φαινόμενο. Δεν αποτελεί ένδειξη νευρολογικής νόσου ούτε σχετίζεται με κάποια βλάβη στον εγκέφαλο. Αντίθετα, συνδέεται με τη φυσιολογική μετάβαση του οργανισμού από την εγρήγορση στο πρώτο στάδιο του ύπνου.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο τη στιγμή του σπασμού
Η διαδικασία του αποκοιμήματος δεν γίνεται στιγμιαία, σαν να πατά κανείς έναν διακόπτη. Ο εγκέφαλος περνά σταδιακά από την κατάσταση εγρήγορσης στον ύπνο μέσω πολύπλοκων νευρολογικών μηχανισμών.
Καθώς το σώμα χαλαρώνει, μειώνεται ο μυϊκός τόνος και επιβραδύνονται σταδιακά οι λειτουργίες του οργανισμού. Σε αυτή τη μεταβατική φάση, ορισμένα νευρικά κυκλώματα μπορεί να «εκφορτιστούν» απότομα, προκαλώντας μια ξαφνική ακούσια μυϊκή σύσπαση συνήθως στα πόδια, στα χέρια ή σε ολόκληρο το σώμα.
Η χαρακτηριστική αίσθηση της «πτώσης στο κενό» φαίνεται πως σχετίζεται με το αιθουσαίο σύστημα, δηλαδή τον μηχανισμό που ελέγχει την ισορροπία. Ο εγκέφαλος ενδέχεται να ερμηνεύει λανθασμένα τη χαλάρωση των μυών σαν απώλεια στήριξης ή πτώση, ενεργοποιώντας έτσι αντανακλαστικά το σώμα.
Δεν σχετίζεται με την παράλυση του ύπνου
Πολλοί συγχέουν τους υπνικούς σπασμούς με την παράλυση ύπνου ή με τις μυϊκές αντιδράσεις που συμβαίνουν στη φάση REM, όταν βλέπουμε όνειρα. Ωστόσο, πρόκειται για διαφορετικά φαινόμενα.
Οι υπνικοί σπασμοί εμφανίζονται στην αρχή του ύπνου, κατά τη φάση NREM, δηλαδή πριν ο οργανισμός περάσει στον βαθύ ύπνο και στη φάση των ονείρων.
Τι μπορεί να τους προκαλεί πιο συχνά
Αν και θεωρούνται φυσιολογικοί, υπάρχουν ορισμένοι παράγοντες που αυξάνουν τη συχνότητα ή την έντασή τους, κυρίως επειδή κρατούν τον εγκέφαλο σε κατάσταση υπερδιέγερσης.
Οι πιο συνηθισμένοι είναι:
- Η υπερβολική κατανάλωση καφεΐνης ή νικοτίνης, ιδιαίτερα τις βραδινές ώρες
- Το έντονο άγχος και το στρες
- Η έλλειψη ύπνου ή τα ακανόνιστα ωράρια
- Η έντονη σωματική άσκηση λίγο πριν την κατάκλιση
- Η ψυχική και σωματική εξάντληση
Όσο πιο «φορτισμένο» είναι το νευρικό σύστημα, τόσο δυσκολότερα περνά ο οργανισμός σε μια ομαλή κατάσταση ύπνου.
Πότε χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση
Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν απαιτείται καμία θεραπεία. Οι υπνικοί σπασμοί συνήθως μειώνονται όταν βελτιώνεται η ποιότητα του ύπνου και περιορίζονται οι διεγερτικοί παράγοντες.
Οι ειδικοί συνιστούν αξιολόγηση από γιατρό ή ειδικό ύπνου όταν:
- Οι σπασμοί είναι πολύ συχνοί και προκαλούν αϋπνία
- Συνοδεύονται από έντονη δυσφορία ή διαταραχές κατά τη διάρκεια της νύχτας
- Υπάρχουν κινήσεις και στη διάρκεια της ημέρας
- Υπάρχει υποψία για σύνδρομο ανήσυχων ποδιών ή άλλη νευρολογική διαταραχή
Ένα ακίνδυνο «βραχυκύκλωμα» του εγκεφάλου
Για τους περισσότερους ανθρώπους, οι υπνικοί σπασμοί δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα μικρό και αθώο «βραχυκύκλωμα» του νευρικού συστήματος την ώρα που ο εγκέφαλος προσπαθεί να περάσει από την ένταση της ημέρας στη χαλάρωση του ύπνου.
Με λίγα λόγια, όσο τρομακτικοί κι αν μοιάζουν εκείνη τη στιγμή, αποτελούν συνήθως ένα απολύτως φυσιολογικό κομμάτι της ανθρώπινης βιολογίας.