Σενέκας: «Μην αναρωτιέσαι τι χρειάζεται ο κόσμος. Αναρωτήσου τι σε κάνει να νιώθεις ζωντανός και κάν’ το»  Πώς να επιστρέψεις στο ουσιώδες

Το μάθημα του Σενέκα για την αυθεντικότητα

Γιατί το να ακολουθεί κανείς αυτό που τον κάνει να νιώθει ζωντανός μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο ζει και επιλέγει καθημερινά.

Μια φράση για την αυθεντικότητα

Η φράση που αποδίδεται στον Σενέκα ξεχωρίζει επειδή έρχεται σε αντίθεση με μία από τις πιο διαδεδομένες τάσεις της εποχής μας: να ζούμε προσπαθώντας διαρκώς να ανταποκριθούμε στις προσδοκίες των άλλων. Μας καλεί να αλλάξουμε οπτική. Να μην ξεκινούμε από το τι «χρειάζεται» ή τι επιβάλλεται, αλλά από αυτό που πραγματικά επιθυμούμε.

Σε έναν κόσμο που επιβραβεύει την παραγωγικότητα, τα αποτελέσματα και τη συμμόρφωση, το μήνυμα είναι απλό αλλά ισχυρό: προτού προσαρμοστείς, φρόντισε να καταλάβεις ποιος είσαι.

Η σκέψη αυτή συνομιλεί και με σύγχρονες ψυχολογικές προσεγγίσεις γύρω από την ευημερία και την προσωπική ολοκλήρωση. Τι λέει, άραγε, η επιστήμη για την ευτυχία και τις επιλογές ζωής;

Ο κίνδυνος να ζεις για τους άλλους

Πολλοί άνθρωποι οικοδομούν τη ζωή τους γύρω από αυτό που θεωρούν ότι «πρέπει» να κάνουν: να ακολουθήσουν έναν ασφαλή δρόμο, να ικανοποιήσουν τις προσδοκίες της οικογένειας ή της κοινωνίας, να συμμορφωθούν με πρότυπα που έχουν ήδη χαραχθεί.

Το πρόβλημα είναι ότι, με την πάροδο του χρόνου, αυτή η στάση μπορεί να γεννήσει μια διακριτική αλλά επίμονη αίσθηση αποξένωσης από τον ίδιο μας τον εαυτό.

Πρόκειται για μια αργή φθορά. Κάνει κανείς όλα τα «σωστά» πράγματα, αλλά χωρίς ενθουσιασμό και εσωτερική συμμετοχή. Και εδώ ακριβώς η φράση του Σενέκα αποκτά τη δύναμή της: δεν αρκεί να είσαι χρήσιμος· χρειάζεται και να νιώθεις ζωντανός.

Τι σημαίνει πραγματικά «να νιώθεις ζωντανός»

Το να νιώθει κανείς ζωντανός δεν σημαίνει ότι πρέπει διαρκώς να αναζητά το εξαιρετικό ή να κυνηγά έντονες συγκινήσεις. Συχνά αυτή η αίσθηση αναδύεται μέσα από απλές, καθημερινές στιγμές: όταν κάνουμε κάτι που μας εκφράζει, που μας απορροφά ουσιαστικά και, έστω για λίγο, μας απαλλάσσει από την ανάγκη να αποδείξουμε οτιδήποτε σε οποιονδήποτε.

Για κάποιους, αυτή η εμπειρία συνδέεται με την εργασία τους. Για άλλους, με ένα προσωπικό ενδιαφέρον, ένα δημιουργικό εγχείρημα ή τον τρόπο με τον οποίο καλλιεργούν τις σχέσεις τους.

Δεν υπάρχει μία συνταγή που να ταιριάζει σε όλους. Και ίσως αυτό να είναι το πιο ενδιαφέρον στοιχείο. Εκείνο που κάνει έναν άνθρωπο να νιώθει ζωντανός μπορεί να αφήνει κάποιον άλλον εντελώς αδιάφορο.

Γι’ αυτό και η πιο χρήσιμη ερώτηση είναι συχνά η πιο απλή: «Σε ποιες στιγμές νιώθω πραγματικά ο εαυτός μου;». Η απάντηση βρίσκεται συχνά ήδη μέσα μας, κρυμμένη σε όσα μας κάνουν αυθεντικά καλό.

Το θάρρος να επιλέγεις τον εαυτό σου

Το να ακολουθείς αυτό που σε κάνει να νιώθεις ζωντανός απαιτεί θάρρος. Σημαίνει, ορισμένες φορές, να απογοητεύεις προσδοκίες, να απομακρύνεσαι από τα καθιερωμένα και να αποδέχεσαι την αβεβαιότητα.

Δεν πρόκειται για έναν εύκολο δρόμο. Ο Σενέκας, μέσα από τη στωική φιλοσοφία του, υπογράμμιζε τη σημασία της επίγνωσης και της ζωής σύμφωνα με τη φύση μας. Αυτό προϋποθέτει να αναγνωρίζουμε τι είναι πραγματικά σημαντικό για εμάς, πέρα από τον θόρυβο των εξωτερικών επιρροών.

Μια ουσιαστική ισορροπία

Η φράση δεν μας προτρέπει να αγνοήσουμε τον κόσμο, αλλά να μη ξεκινούμε από αυτόν. Παραδόξως, όταν κάποιος ακολουθεί αυτό που τον κάνει να νιώθει ζωντανός, συχνά καταλήγει να προσφέρει περισσότερα και στους άλλους.

Και αυτό συμβαίνει επειδή ενεργεί με αυθεντικότητα, ενέργεια και αληθινή παρουσία. Δεν πρόκειται για μια επιλογή ανάμεσα στον εαυτό και τους άλλους, αλλά για την κατανόηση ότι η πιο ουσιαστική προσφορά γεννιέται από μια ζωή που βιώνεται αυθεντικά.

Μια ερώτηση για να ξεκινήσει κανείς

Ίσως η μεγαλύτερη αξία αυτής της φράσης να βρίσκεται στο ερώτημα που αφήνει πίσω της:

Πότε ήταν η τελευταία φορά που ένιωσες πραγματικά ζωντανός;

Δεν χρειάζεται να έχεις αμέσως μια ολοκληρωμένη απάντηση. Ωστόσο, το να σταματήσεις για λίγο και να το σκεφτείς αποτελεί ήδη ένα πρώτο βήμα για να βγεις από τον «αυτόματο πιλότο» της καθημερινότητας.

Άλλες φράσεις του Σενέκα

• «Δεν μπορούμε να είμαστε ευτυχισμένοι όταν μας βασανίζει η επιθυμία για όσα δεν έχουμε».
• «Δεν είναι αλήθεια ότι έχουμε λίγο χρόνο· η αλήθεια είναι ότι σπαταλάμε πολύ από αυτόν».
• «Η αληθινή ευτυχία βρίσκεται στην απόλαυση του παρόντος, χωρίς αγωνιώδη εξάρτηση από το παρελθόν ή το μέλλον».
• «Θα πάψεις να φοβάσαι όταν πάψεις να ελπίζεις».
• «Παραπονιόμαστε ότι οι μέρες μας είναι λίγες, ενώ ζούμε σαν να μην πρόκειται να τελειώσουν ποτέ».