Γιατί πρέπει να ανησυχούμε περισσότερο για την τιμή του πετρελαίου κίνησης παρά για αυτή της βενζίνης

Το diesel δεν χρησιμοποιείται μόνο από τους οδηγούς, αλλά και στη γεωργία, τη βιομηχανία και τις μεταφορές: αν αυξηθεί αυτό, αυξάνονται όλα τα υπόλοιπα

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και οι επιπτώσεις του στην αγορά πετρελαίου αύξησαν από τις πρώτες κιόλας ημέρες τις τιμές της βενζίνης, του καυσίμου που χρησιμοποιεί η μεγάλη πλειονότητα των ιδιωτικών οχημάτων. Έτσι, όποιος έχει αυτοκίνητο αντιλήφθηκε αμέσως πόσο πιο ακριβό έχει γίνει να το χρησιμοποιεί για τη δουλειά, τα ψώνια ή τις διακοπές.

Στην πραγματικότητα όμως, σε οικονομικό επίπεδο, πολύ πιο ανησυχητική είναι η αύξηση της τιμής του άλλου καυσίμου που βρίσκουμε στα πρατήρια, δηλαδή του πετρελαίου κίνησης (diesel), του οποίου οι ανατιμήσεις έχουν λιγότερο άμεσες αλλά δυνητικά πολύ ευρύτερες συνέπειες.

Ενώ η βενζίνη χρησιμοποιείται σχεδόν αποκλειστικά για ιδιωτικές μετακινήσεις, το diesel είναι το καύσιμο που «κινεί» την οικονομία: χρησιμοποιείται σε αγροτικά μηχανήματα, σε πολλές βιομηχανικές εφαρμογές, σε ορισμένα συστήματα θέρμανσης και κυρίως στις μεταφορές. Αυτό σημαίνει ότι αν αυξηθεί η τιμή του diesel, αυξάνονται αλυσιδωτά οι τιμές των τροφίμων, των βιομηχανικών προϊόντων και γενικότερα όλων όσων πρέπει να μεταφερθούν για να πωληθούν. Έχει δηλαδή τη δυνατότητα, που δεν έχει η βενζίνη, να αυξάνει το συνολικό κόστος ζωής και να δημιουργεί πληθωρισμό.

Ακριβώς λόγω της σημασίας του για την οικονομία, το diesel είναι πιο ευαίσθητο στις ενεργειακές κρίσεις σε σχέση με τη βενζίνη. Από την αρχή του πολέμου στη Μέση Ανατολή, η τιμή της βενζίνης αυξήθηκε μόλις κατά περίπου 10 λεπτά το λίτρο (περίπου 5%), ενώ το diesel αυξήθηκε κατά σχεδόν 40 λεπτά το λίτρο (περίπου 22%), ξεπερνώντας πλέον σταθερά τα 2 ευρώ ανά λίτρο.

Αυτή η διαφορά οφείλεται σε δύο λόγους. Πρώτον, οι ευρωπαϊκές χώρες είναι διαρθρωτικά πιο εξοπλισμένες για την παραγωγή βενζίνης παρά diesel. Από το πετρέλαιο που εισάγεται, τα διυλιστήρια παράγουν περισσότερη βενζίνη, η οποία μάλιστα συχνά εξάγεται. Αντίθετα, το diesel εξακολουθεί να εισάγεται. Πριν από τον πόλεμο στην Ουκρανία μεγάλο μέρος προερχόταν από τη Ρωσία· μετά το 2022 αντικαταστάθηκε σταδιακά από εισαγωγές από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Μέση Ανατολή, από όπου όμως πλέον δεν φτάνει τίποτα. Με απλά λόγια: το diesel λείπει, η βενζίνη όχι.

Ο δεύτερος λόγος είναι ότι η ζήτηση για diesel προέρχεται από πολλούς τομείς ταυτόχρονα. Σε αντίθεση με έναν οδηγό που μπορεί ίσως να περιορίσει τις μετακινήσεις του ή να χρησιμοποιήσει δημόσια μέσα, ένας μεταφορέας δεν μπορεί να σταματήσει να παραδίδει εμπορεύματα. Έτσι, η ζήτηση παραμένει υψηλή και η τιμή ανεβαίνει περισσότερο.

Ο τομέας που εξαρτάται περισσότερο είναι οι μεταφορές, ιδιαίτερα οι οδικές. Σχεδόν όλα τα φορτηγά στην Ευρώπη λειτουργούν με diesel και στην Ελλάδα από το 90% των εμπορευμάτων μεταφέρεται οδικώς, πολύ πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Αυτό οφείλεται κυρίως στην ιστορική έλλειψη επαρκών σιδηροδρομικών υποδομών για εμπορευματικές μεταφορές, ένα πρόβλημα που απαιτεί μεγάλες επενδύσεις και πολιτική βούληση για να λυθεί.

Ένας άλλος κρίσιμος τομέας είναι η γεωργία. Το diesel χρησιμοποιείται σε όλα τα στάδια της παραγωγής: από το όργωμα μέχρι τη συγκομιδή. Τα αγροτικά μηχανήματα καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες καυσίμου, και η τιμή του αγροτικού diesel έχει αυξηθεί έως και 70%.

Το κόστος καυσίμων αποτελεί σημαντικό μέρος των εξόδων των αγροτών, φτάνοντας το 15-20% των συνολικών δαπανών. 

Σε αυτές τις συνθήκες είναι πολύ πιθανό να αυξηθούν οι τιμές των τροφίμων τους επόμενους μήνες, και να επιβαρυνθούν ακόμη περισσότερο λόγω του αυξημένου κόστους μεταφοράς.

Το diesel είναι επίσης κρίσιμο για τη βιομηχανία, η οποία ήδη πλήττεται από την αύξηση των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας λόγω του ακριβότερου φυσικού αερίου. Υπάρχουν βιομηχανικές δραστηριότητες που απαιτούν ισχύ ή λειτουργούν σε περιοχές χωρίς ηλεκτρικά δίκτυα, όπου το diesel είναι απαραίτητο.

Για παράδειγμα, στη μεταλλευτική και εξορυκτική βιομηχανία χρησιμοποιείται για τη λειτουργία μεγάλων μηχανημάτων, όπως φορτηγά, εκσκαφείς και γεωτρύπανα. Χρησιμοποιείται επίσης σε κινητές μονάδες θραύσης πετρωμάτων για την παραγωγή υλικών όπως άμμος και χαλίκι, απαραίτητα για το τσιμέντο και την άσφαλτο.

Το ίδιο ισχύει και για τον κατασκευαστικό τομέα, όπου μηχανήματα όπως μπουλντόζες, γερανοί και μπετονιέρες λειτουργούν κυρίως με diesel.

Σε αυτό το πλαίσιο, η αύξηση της τιμής του diesel δεν επηρεάζει μόνο τους οδηγούς, αλλά ολόκληρη την οικονομία  και τελικά την καθημερινή ζωή όλων.