«Η Αρκτική δεν είναι πια ένα παραμυθένιο βασίλειο του πάγου· εκεί πρέπει να επενδύσουμε. Ο Τραμπ θα αποκτήσει τη Γροιλανδία, με κάποιον τρόπο»
Συνέντευξη με την Εμανουέλα Σομαλβίκο, διευθύντρια του Παρατηρητηρίου Πληροφοριών για την Αρκτική: «Δεν είναι παράλογο οι ΗΠΑ να αγοράσουν το δανικό νησί, έχει ξανασυμβεί στο παρελθόν»
Αργά ή γρήγορα ο Ντόναλντ Τραμπ θα αποκτήσει τη Γροιλανδία, «με κάποιον τρόπο». Αυτό υποστηρίζει με βεβαιότητα η Εμανουέλα Σομαλβίκο, αναλύτρια της Ιταλικής Εταιρείας Πληροφοριών, όπου διευθύνει το Παρατηρητήριο Πληροφοριών για την Αρκτική: έναν οργανισμό που δημιουργήθηκε ακριβώς για να αναλύει τις πολιτικές και εγκληματικές δυναμικές της πολικής περιοχής. Η Αρκτική δεν είναι πια ένα «παραμυθένιο βασίλειο προστατευμένο από τους πάγους», αλλά το τελευταίο σύνορο της οικονομικής, πολιτικής και στρατιωτικής επέκτασης. Ένας τόπος όπου «θα πρέπει να πάμε να επενδύσουμε», πριν το κάνουν οι εγκληματικές οργανώσεις, προειδοποιεί η αναλύτρια, την ημέρα που η Ιταλία παρουσίασε το σχέδιο της για την πολιτική στην περιοχή. Πρόκειται για 52 σελίδες που αποτιμούν το παρελθόν και χαράσσουν τις κατευθυντήριες γραμμές για το μέλλον. Ενώ ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Αντόνιο Ταγιάνι μιλά για μια «επιχειρηματική αποστολή» με στόχο να μεταφερθεί το Made in Italy στους πάγους, ο υπουργός Γκουίντο Κροσέτο προφητεύει: «Πιθανότατα, την ημέρα που θα τελειώσει ο πόλεμος στην Ουκρανία, μεγάλο μέρος των στρατιωτικών πόρων της Ρωσίας θα μεταφερθεί σε αυτόν τον τομέα». Στο μεταξύ, ο Τζεφ Λάντρι, απεσταλμένος του Αμερικανού προέδρου, ανακοίνωσε ότι θα επισκεφθεί τη Γροιλανδία τον Μάρτιο.
Κυρία Σομαλβίκο, ο Τραμπ μιλά σοβαρά; Κινδυνεύουμε πραγματικά από μια ένοπλη εισβολή των ΗΠΑ στη Γροιλανδία;
Μιλά σοβαρά, αλλά κατά τη γνώμη μου δεν θα φτάσει στη χρήση βίας. Είναι αλήθεια ότι τον τελευταίο καιρό ο Τραμπ έχει δείξει ότι είναι ικανός για όλα και πράγματι, όταν λέει κάτι, το κάνει γιατί με κάποιον τρόπο θέλει να το πετύχει. Το μόνο βέβαιο είναι ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν μπορούν να παραιτηθούν από τον έλεγχο της Γροιλανδίας. Και δεν αναφέρομαι αποκλειστικά σε στρατιωτικό έλεγχο, ο οποίος είναι ήδη εφικτός χάρη στις συμφωνίες του 1951. Από αυτή την άποψη, θα αρκούσε να αυξηθεί η στρατιωτική παρουσία και να ανοίξουν ξανά οι βάσεις του Ψυχρού Πολέμου, όπως άλλωστε έχει κάνει η Ρωσία στα εδάφη της.
Τι είδους έλεγχο θέλει ο Τραμπ; Ενεργειακό;
Στο παιχνίδι βρίσκονται κυρίως οι σπάνιες γαίες: από τα κρίσιμα ορυκτά, θεμελιώδη για τις ψηφιακές τεχνολογίες, έως το ουράνιο, η εξόρυξη του οποίου είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη από περιβαλλοντική άποψη. Από αυτή την άποψη, ο Τραμπ μιλά απολύτως σοβαρά: πρέπει να βάλει χέρι στον υπόγειο πλούτο της Γροιλανδίας αν θέλει να διασφαλίσει το οικονομικό μέλλον των Ηνωμένων Πολιτειών. Πιστεύω ότι στο τέλος θα βρουν έναν τρόπο.
Θα αγοράσουν οι Ηνωμένες Πολιτείες τη Γροιλανδία;
Αν το καλοσκεφτούμε, δεν είναι και τόσο παράλογο. Είναι παράλογο για την εποχή μας, αλλά η Αλάσκα αγοράστηκε. Και η Γροιλανδία βρίσκεται υπό δανικό έλεγχο χάρη σε μια συμφωνία.
Όμως στα ορυκτά της Γροιλανδίας υπάρχει το ζήτημα της επεξεργασίας.
Απολύτως. Πρόκειται για μια εξαιρετικά ρυπογόνα διαδικασία. Η μόνη χώρα που την πραγματοποιεί μαζικά είναι η Κίνα, ακόμη και για λογαριασμό τρίτων, αλλά σε υπέρογκο κόστος. Ο στόχος του Τραμπ είναι να έχει ελευθερία κινήσεων στη Γροιλανδία, ακόμη και σε επίπεδο ορίων που θέτουν οι κανονισμοί.
Με το σχέδιο για την Αρκτική που παρουσιάστηκε χθες, η Ιταλία θέλει να καθίσει στο τραπέζι των αποφάσεων;
Στην πραγματικότητα, η Ιταλία είναι ήδη παρούσα στις χώρες της Αρκτικής: εδώ και πάρα πολλά χρόνια η Eni δραστηριοποιείται στη Νορβηγία, όπου λειτουργεί και η Fincantieri μέσω θυγατρικής, ενώ η Leonardo είναι ενεργή στον Καναδά. Υπάρχουν διάφορες εταιρείες που ασχολούνται με την Κβαντική Τεχνολογία, με υποθαλάσσια καλώδια τηλεπικοινωνιών και με την προστασία αυτών των καλωδίων. Και φυσικά είμαστε παρόντες με τον σταθμό μας στα νησιά Σβάλμπαρντ, όπου το Εθνικό Συμβούλιο Έρευνας διαχειρίζεται την αρκτική βάση Dirigibile Italia στο Ny-Ålesund. Όμως εδώ πρέπει να αλλάξει το παράδειγμα.
Με ποια έννοια;
Η Αρκτική προορίζεται να γίνει ένα έδαφος κατάκτησης, ένας τόπος όπου θα πρέπει να πάμε να επενδύσουμε. Και η Ιταλία δεν μπορεί να απουσιάζει: θα ήταν ένα τακτικό και στρατηγικό λάθος που δεν μπορούμε να επιτρέψουμε στον εαυτό μας.
Στο σχέδιο αναφέρεται ότι «όσα θα συμβούν στην Αρκτική θα επηρεάσουν τη ζωή των επόμενων γενεών»: τι σημαίνει αυτό;
Σημαίνει ότι δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να σκεφτόμαστε την Αρκτική ως ένα παραμυθένιο βασίλειο προστατευμένο από τους πάγους. Με το λιώσιμο των πάγων, λόγω της κλιματικής αλλαγής, ανοίγουν νέες διαδρομές. Αυτό σημαίνει ότι η Μεσόγειος κινδυνεύει να χάσει τη σημασία της. Αν η Ινδία και η Κίνα αποφασίσουν να επενδύσουν στις αρκτικές διαδρομές, δεν μπορούμε να πιστεύουμε ότι αυτό δεν θα επηρεάσει την καθημερινή μας ζωή και την οικονομία μας ως μεσογειακή χώρα. Ήδη το περασμένο καλοκαίρι το Πεκίνο εγκαινίασε ένα πιλοτικό ταξίδι στη νέα βόρεια διαδρομή.
Στο σχέδιο αναφέρεται επίσης ότι η Ιταλία «θεωρεί την Αρκτική σύνορο της Ευρώπης που πρέπει να προστατευθεί και θεμελιώδη περιοχή για την ενότητα της ηπείρου». Σημαίνει ότι στη Γροιλανδία δεν είμαστε σύμμαχοι του Τραμπ και θα εμποδίσουμε τις φιλοδοξίες του;
Αυτό είναι δύσκολο να ειπωθεί. Εμείς ανήκουμε στην Ευρώπη, η οποία έχει μια προσέγγιση προς την Αρκτική που χαρακτηρίζεται κυρίως από την προστασία του περιβάλλοντος, της τοπικής κληρονομιάς και τον σεβασμό των πληθυσμών. Ωστόσο, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι μέλος του Αρκτικού Συμβουλίου, στο οποίο συμμετέχουν μόνο ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ αυτών και η Ιταλία. Είναι σαφές ότι τη στιγμή που η Αρκτική γίνεται τόσο ελκυστική, ειδικά με το άνοιγμα των νέων διαδρομών, εμείς, ως μεσογειακή χώρα, δεν μπορούμε να κάνουμε το λάθος να παραιτηθούμε από έναν ρόλο. Μιλάμε βέβαια για μακροπρόθεσμες πορείες και, σε αντίθεση με άλλες χώρες, εμείς δεν έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε τα πράγματα με ορίζοντα 30 ετών. Κι όμως, θα έπρεπε.
«Όπως έκανε ήδη η Ρωσία, έτσι και το ΝΑΤΟ μετακινείται προς την Αρκτική», είπε ο υπουργός Κροσέτο. Πρέπει να προετοιμαστούμε για πολεμικά σενάρια στους πάγους;
Δεν πιστεύω ότι θα ήμασταν προετοιμασμένοι. Είναι αλήθεια όμως ότι το Γενικό Επιτελείο Άμυνας δημιούργησε αυτή τη Διακλαδική Επιτροπή Καθοδήγησης, στην οποία συμμετέχουν όλες οι ένοπλες δυνάμεις μας. Και είναι επίσης αλήθεια ότι, μετά την ένταξη της Φινλανδίας και της Σουηδίας, το ΝΑΤΟ διεύρυνε την ακτίνα δράσης του. Η Ιταλία είναι ήδη παρούσα σε ασκήσεις στη Φινλανδία και σύντομα το Πολεμικό Ναυτικό θα θέσει σε λειτουργία ένα σημαντικό παγοθραυστικό πλοίο, προφανώς για ερευνητικές δραστηριότητες. Όμως το ενδεχόμενο σύγκρουσης στην Αρκτική, σήμερα, δεν μου φαίνεται πιθανό.
Στο σχέδιο αναφέρεται επίσης η δραστηριότητα του Παρατηρητηρίου Πληροφοριών για την Αρκτική, που στο παρελθόν έχει επισημάνει τον κίνδυνο εγκληματικών διεισδύσεων στον Άπω Βορρά. Τι είδους κίνδυνο εννοούμε;
Προσπαθήσαμε να αρχίσουμε να μελετάμε το φαινόμενο πριν μετατραπεί σε έκτακτη ανάγκη. Πρέπει να σκεφτεί κανείς ότι ο τομέας της εξόρυξης, της επεξεργασίας και της εμπορίας των ορυκτών που βρίσκονται στο υπέδαφος της Αρκτικής παρουσιάζει τεράστιο ενδιαφέρον για το οργανωμένο έγκλημα. Και πράγματι είναι ένας τομέας που παρακολουθείται στενά από διεθνείς οργανισμούς που ασχολούνται με την καταπολέμηση των μαφιών. Αρκεί να σκεφτούμε ότι στον Καναδά υπάρχει πολύ ισχυρή εγκληματική διείσδυση, ακόμη και ιταλική, με τη ’Ndrangheta. Από αυτή την άποψη πρέπει να παρακολουθείται το μέτωπο των νέων υποδομών που θα δημιουργηθούν, καθώς το λιώσιμο των πάγων καθιστά κατοικήσιμες περιοχές που άλλοτε ήταν απρόσιτες: θα χρειαστεί να κατασκευαστούν λιμάνια, αεροδρόμια, δρόμοι. Όλα αυτά σημαίνουν νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες.
Μπορούν και οι νέες αρκτικές διαδρομές να γίνουν ευκαιρία για την εγκληματικότητα;
Απολύτως. Η Northern Sea Route μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για τη διευκόλυνση της διακίνησης παράνομων αγαθών όπως ναρκωτικά, όπλα, παράνομη ξυλεία, διαμάντια και ορυκτά. Πρόκειται για ένα φαινόμενο που ανοίγει χώρο για κοινές μαφιόζικες δραστηριότητες: σκέφτομαι, για παράδειγμα, την Κίνα και τη Ρωσία, που ήδη έχουν πολύ ισχυρά κοινά συμφέροντα και σε επίπεδο εγκληματικότητας. Μου έρχεται στο μυαλό το Βλαδιβοστόκ, σημαντικό ρωσικό λιμάνι της Άπω Ανατολής, η χρήση του οποίου παραχωρήθηκε πρόσφατα στους Κινέζους. Εκεί έχει ήδη δημιουργηθεί ένας άξονας μεταξύ κινεζικών και ρωσικών συμμοριών, μια συνεργασία που σίγουρα θα αναπτυχθεί περαιτέρω σύντομα.