Πώς η κρίση του Ιράν και οι αποφάσεις Ουάσινγκτον Τελ Αβίβ διαμορφώνουν ένα εκρηκτικό περιφερειακό περιβάλλον

Πώς η κρίση νομιμοποίησης του Ιράν και οι αποφάσεις Ουάσινγκτον Τελ Αβίβ διαμορφώνουν ένα εκρηκτικό περιφερειακό περιβάλλον

Η Μέση Ανατολή εισέρχεται σε μια φάση επικίνδυνης συμπίεσης κρίσεων, όπου η εσωτερική αποσταθεροποίηση του Ιράν, η στρατηγική επιφυλακή του Ισραήλ και οι αμφίσημες επιλογές των Ηνωμένων Πολιτειών αρχίζουν να αλληλοτροφοδοτούνται. Αυτό που αναδύεται είναι  ένα περιβάλλον υψηλού κινδύνου στρατηγικής εκτροπής, στο οποίο ακόμη και περιορισμένες κινήσεις μπορούν να οδηγήσουν σε γενικευμένη σύρραξη.

Η ιρανική κρίση ως κρίση καθεστώτος  

Οι εξελίξεις στο εσωτερικό της Ισλαμικής Δημοκρατίας υπερβαίνουν κατά πολύ τα όρια μιας κυκλικής κοινωνικής δυσαρέσκειας. Οι μαζικές κινητοποιήσεις, που ξεκίνησαν από οικονομικά αιτήματα και εξαπλώθηκαν ταχύτατα στα πανεπιστήμια και στα εμπορικά κέντρα, έχουν λάβει χαρακτηριστικά γενικής εξέγερσης. Η στοχοποίηση κυβερνητικών κτιρίων, τα ανοιχτά συνθήματα υπέρ της προ-επαναστατικής μοναρχίας του Σάχη και η αμφισβήτηση της θρησκευτικής νομιμοποίησης του κράτους υποδηλώνουν μια βαθιά ρήξη μεταξύ κοινωνίας και καθεστώτος.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η συμμετοχή των παζαριών και της φοιτητικής νεολαίας  των δύο κοινωνικών πυλώνων που ιστορικά καθόρισαν τόσο την επιβίωση όσο και την ανατροπή πολιτικών συστημάτων στο Ιράν. Όταν αυτοί οι χώροι κινούνται ταυτόχρονα, η κρίση παύει να είναι διαχειρίσιμη με τεχνικά μέσα.

Η μετριοπαθής ρητορική ως σύμπτωμα στρατηγικής αδυναμίας

Η επιλογή της ηγεσίας Πεζεσκιάν να αναγνωρίσει «θεμιτά αιτήματα» και να αποφύγει τη μαζική αιματηρή καταστολή  αντανακλά  περιορισμό επιλογών. Το καθεστώς βρίσκεται παγιδευμένο μεταξύ μιας κοινωνίας που δεν φοβάται πλέον και ενός κρατικού μηχανισμού που γνωρίζει ότι μια ανεξέλεγκτη βία μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης γενικευμένης κατάρρευσης.

Αυτή ακριβώς η συνθήκη καθιστά την εξωτερική διάσταση ιδιαίτερα επικίνδυνη. Ιστορικά, καθεστώτα σε φάση εσωτερικής απονομιμοποίησης τείνουν να αναζητούν σωτηρία μέσω εξωτερικής σύγκρουσης, ελπίζοντας ότι η εθνική συσπείρωση και η πολεμική ψυχολογία θα αναστείλουν την εσωτερική αποσύνθεση.

Το ισραηλινό στρατηγικό άγχος και η αμερικανική αμφισημία

Το Ισραήλ παρακολουθεί τις εξελίξεις με αυξημένη ανησυχία. Για την ισραηλινή στρατηγική κοινότητα, ένα αποσταθεροποιημένο Ιράν δεν είναι λιγότερο επικίνδυνο από ένα ισχυρό Ιράν. Αντιθέτως, η απρόβλεπτη συμπεριφορά ενός καθεστώτος που αισθάνεται ότι απειλείται υπαρξιακά αυξάνει τον κίνδυνο αιφνιδιαστικής κλιμάκωσης.

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η συνάντηση Netanyahu Trump, όπου συζητήθηκε ανοιχτά το ενδεχόμενο νέας ισραηλινής στρατιωτικής επιχείρησης κατά του Ιράν το 2026. Η αντίληψη ότι ο προηγούμενος περιορισμένος πόλεμος «απέδωσε» ενισχύει τη λογική των επαναλαμβανόμενων πληγμάτων, ιδιαίτερα εάν εκτιμηθεί ότι η Τεχεράνη επιχειρεί να ανασυγκροτήσει το πυρηνικό ή το βαλλιστικό της πρόγραμμα.

Ωστόσο, εδώ αναδύεται μια κρίσιμη αντίφαση: οι δημόσιοι ισχυρισμοί περί «καταστροφής» του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος δυσχεραίνουν πολιτικά τη νομιμοποίηση νέων επιθέσεων, αυξάνοντας τον πειρασμό για προληπτικές ενέργειες βασισμένες σε ασαφή ή αμφισβητούμενα δεδομένα.

Ο κίνδυνος του λανθασμένου υπολογισμού

Αμερικανοί και Ισραηλινοί αξιωματούχοι συγκλίνουν σε μια ανησυχητική εκτίμηση: η πιθανότερη αιτία ενός πολέμου Ισραήλ Ιράν είναι  ένας λανθασμένος υπολογισμός. Μια άσκηση πυραύλων, μια μετακίνηση μονάδων ή μια εσφαλμένη εκτίμηση προθέσεων μπορεί να εκληφθεί ως επικείμενη επίθεση και να προκαλέσει προληπτικό χτύπημα με μη αναστρέψιμες συνέπειες.

Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η στρατηγική λογική υποχωρεί έναντι της πολιτικής ανασφάλειας και της ανάγκης επίδειξης αποφασιστικότητας.

Η Γάζα ως παράλληλος επιταχυντής αστάθειας

Την ίδια στιγμή, η Γάζα παραμένει ένα ενεργό μέτωπο που περιπλέκει περαιτέρω το περιφερειακό ισοζύγιο. Η μετάβαση στη «Φάση Δύο» της εκεχειρίας και η απειλή επανέναρξης επιχειρήσεων εάν η Hamas δεν αποστρατιωτικοποιηθεί δημιουργούν έναν επιπλέον άξονα έντασης, ο οποίος μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης ευρύτερων εξελίξεων, ιδιαίτερα εάν το Ιράν ή οι σύμμαχοί του επιλέξουν να απαντήσουν έμμεσα.

 Μια περιοχή χωρίς περιθώριο σφάλματος

Η Μέση Ανατολή βρίσκεται μπροστά σε μια περίοδο όπου η εσωτερική κατάρρευση, η στρατηγική καχυποψία και η πολιτική ανάγκη επίδειξης ισχύος συγκλίνουν επικίνδυνα. Το Ιράν είναι ένα καθεστώς που παλεύει για επιβίωση. Το Ισραήλ αναζητά τρόπους πρόληψης ενός μελλοντικού υπαρξιακού κινδύνου. Και οι Ηνωμένες Πολιτείες κινούνται ανάμεσα στην αποτροπή και την αμφιθυμία.

Σε τέτοιες συνθήκες, η μεγαλύτερη απειλή  είναι η απουσία στρατηγικού περιθωρίου λάθους.

Τ.Κ